Yapay Zekâ Kariyer Merdivenini Kırdı: Geleceğin Uzmanları Nasıl Yetişecek?

Prof. Dr. Necmi Gürsakal: “Yapay zekâ yalnızca işleri dönüştürmüyor, mesleklerin öğrenilme biçimini de değiştiriyor”

Dünyada hızla yaygınlaşan yapay zekâ teknolojileri iş dünyasında verimlilik artışı sağlarken, uzmanlar uzun vadeli etkileri konusunda giderek daha fazla uyarıda bulunuyor. Son dönemde yayımlanan araştırmalar ve değerlendirmeler, yapay zekânın yalnızca bazı işleri otomatikleştirmediğini; aynı zamanda çalışanların kariyer yolculuğunu şekillendiren geleneksel mesleki gelişim mekanizmalarını da köklü biçimde değiştirdiğini ortaya koyuyor.

Prof. Dr. Necmi Gürsakal’ın değerlendirmelerine göre yapay zekâ çağının en önemli sorunlarından biri, yıllardır çalışanların deneyim kazanarak yükseldiği “kariyer merdiveni” modelinin giderek işlevsiz hale gelmesi.

Bu dönüşüm, özellikle yeni mezunlar ve kariyerlerinin başındaki genç profesyoneller açısından ciddi riskler barındırıyor.

Kariyer Merdiveninin Alt Basamakları Kayboluyor

Uzun yıllar boyunca hemen her meslekte uzmanlığa giden yol belirli aşamalardan geçiyordu.

Bir avukat önce dosya incelemeyi ve hukuki araştırma yapmayı öğreniyor, ardından dava hazırlık süreçlerinde görev alıyor, zamanla karmaşık hukuki değerlendirmelere yöneliyordu.

Gazeteciler önce haber topluyor, röportaj yapıyor, saha deneyimi kazanıyor ve yıllar içinde editoryal kararlar verebilecek seviyeye ulaşıyordu.

Yazılım geliştiriciler basit kodlama görevleriyle işe başlıyor, deneyim kazandıkça daha karmaşık sistemlerin tasarımına geçiyordu.

Muhasebeciler ise rutin kayıt işlemlerinden başlayarak finansal analiz ve stratejik karar süreçlerine doğru ilerliyordu.

Bu süreçler yalnızca işlerin yapılmasını sağlamıyor, aynı zamanda geleceğin uzmanlarını, yöneticilerini ve liderlerini yetiştiriyordu.

Ancak yapay zekâ sistemleri tam da bu başlangıç aşamalarındaki görevleri devralmaya başladı.

Bugün birçok yapay zekâ uygulaması;

• Hukuki araştırma yapabiliyor,
• Haber metni hazırlayabiliyor,
• Temel yazılım kodları üretebiliyor,
• Muhasebe kayıtlarını işleyebiliyor,
• Veri analizi gerçekleştirebiliyor,
• Rutin raporlar oluşturabiliyor.

Bu durum, şirketlerin giriş seviyesindeki çalışanlara duyduğu ihtiyacı azaltıyor.

Karen Hao: “Uzman Yetiştiren Sistem Çökebilir”

2025 yılında yayımlanan “AI Empire: Dreams and Nightmares in Sam Altman’s OpenAI” adlı kitabında teknoloji gazetecisi Karen Hao, yapay zekânın yarattığı dönüşümün yalnızca iş kayıplarıyla açıklanamayacağını savunuyor.

Hao’ya göre asıl tehlike, bilgi ve uzmanlığın kuşaktan kuşağa aktarılmasını sağlayan mesleki öğrenme mekanizmalarının zarar görmesi.

Çünkü deneyim kazanmanın ilk aşamaları ortadan kalktığında, gelecekte üst düzey görevleri üstlenecek profesyonellerin yetişmesi de zorlaşabilir.

Uzmanlara göre bugün yapay zekâ tarafından gerçekleştirilen birçok görev, geçmişte çalışanların mesleki reflekslerini geliştirmesini sağlayan kritik öğrenme alanlarıydı.

Bir genç avukat yüzlerce dosya inceleyerek hukuki muhakeme yeteneği kazanıyordu.

Bir gazeteci yüzlerce haber yazarak haber değerini anlamayı öğreniyordu.

Bir mühendis binlerce satır kod üzerinde çalışarak sistem tasarım becerisi geliştiriyordu.

Şimdi ise bu süreçlerin önemli bölümü otomasyon sistemleri tarafından gerçekleştiriliyor.

Bu nedenle bazı araştırmacılar gelecekte “uzman açığı” yaşanabileceği konusunda uyarıyor.

Yapay Zekâ İşe Alım Sürecini de Değiştiriyor

Yapay zekânın iş gücü piyasasında yarattığı dönüşüm yalnızca çalışanların kariyer gelişimiyle sınırlı değil.

İşe alım süreçleri de benzeri görülmemiş değişimlerden geçiyor.

Uzmanlar özellikle iki temel dönüşümün iş piyasasını derinden etkilediğine dikkat çekiyor.

1. Başvuruların Kitleselleşmesi

ChatGPT ve benzeri üretken yapay zekâ araçlarının yaygınlaşmasıyla birlikte iş başvurusu hazırlamak hiç olmadığı kadar kolay hale geldi.

Geçmişte bir özgeçmiş ve ön yazı hazırlamak saatler hatta günler sürebilirken, bugün birkaç dakika içinde profesyonel görünümlü belgeler oluşturulabiliyor.

Bu durum iş arayanlara avantaj sağlarken şirketler açısından yeni sorunlar doğuruyor.

Bir aday artık aynı gün içinde onlarca hatta yüzlerce pozisyona başvurabiliyor.

Sonuç olarak şirketlerin insan kaynakları departmanları binlerce başvuruyla karşı karşıya kalıyor.

Bazı pozisyonlar için başvuru sayılarının geçmiş yıllara göre katlanarak arttığı belirtiliyor.

Bunun sonucunda:

• İş arayanlar çoğu zaman geri dönüş alamıyor,
• İşverenler adayları değerlendirmekte zorlanıyor,
• İşe alım süreçleri uzuyor,
• Nitelikli adayların görünürlüğü azalabiliyor.

Uzmanlar bu durumu “başvuru enflasyonu” olarak tanımlıyor.

Sinyallerde Çöküş Yaşanıyor

Yapay zekânın işe alım süreçlerinde yarattığı ikinci büyük etki ise “sinyallerde çöküş” olarak adlandırılıyor.

Geçmişte bir özgeçmiş yalnızca eğitim ve deneyim bilgisi sunmuyordu.

Yazım tarzı, anlatım biçimi, kullanılan dil, yapılan hatalar, ifade gücü ve kişisel yaklaşım da aday hakkında önemli ipuçları veriyordu.

İnsan kaynakları uzmanları bu farklılıklar sayesinde adaylar arasında ayrım yapabiliyordu.

Ancak üretken yapay zekâ araçları milyonlarca kişinin benzer biçimde hazırlanmış başvurular göndermesine yol açıyor.

Bugün çok sayıda aday:

• Aynı anahtar kelimeleri kullanıyor,
• Benzer başarı hikâyeleri yazıyor,
• Aynı profesyonel dili tercih ediyor,
• Benzer özgeçmiş formatlarını uyguluyor.

Sonuç olarak başvurular giderek birbirine benzemeye başlıyor.

İşverenler açısından bu durum önemli bir değerlendirme sorununa dönüşüyor.

Çünkü herkes daha profesyonel görünürken gerçek yetenekleri ayırt etmek zorlaşıyor.

İnsan kaynakları uzmanları, yapay zekâ destekli başvuruların artmasıyla birlikte işe alım süreçlerinde yeni değerlendirme yöntemlerine ihtiyaç duyulduğunu ifade ediyor.

Şirketler de Yapay Zekâ Kullanıyor

İlginç olan nokta, iş başvurularını hazırlayan adayların yapay zekâ kullanmasının yanı sıra şirketlerin de adayları değerlendirmek için yapay zekâ sistemlerinden yararlanması.

Böylece ortaya yeni bir tablo çıkıyor:

Bir tarafta yapay zekâ yardımıyla hazırlanmış başvurular, diğer tarafta yine yapay zekâ tarafından analiz edilen özgeçmişler bulunuyor.

Bazı uzmanlar bu durumu “algoritmaların algoritmalarla konuştuğu işe alım sistemi” olarak tanımlıyor.

Bu süreçte insan faktörünün giderek azalması, hem aday deneyimi hem de işe alım kalitesi açısından çeşitli soru işaretleri yaratıyor.

Yeni Mezunlar İçin Zorlu Dönem

Uzmanlara göre yapay zekâ çağında en büyük risklerden biri yeni mezunların iş dünyasına girişinin zorlaşması.

Şirketler daha az sayıda giriş seviyesi çalışan istihdam ettiğinde gençlerin deneyim kazanma fırsatları da azalıyor.

Bu durum uzun vadede iş gücü piyasasında yeni sorunlar yaratabilir.

Çünkü her kurumun gelecekte deneyimli yöneticilere, uzmanlara ve liderlere ihtiyacı olacak.

Ancak bu kişilerin yetişebilmesi için kariyerlerinin başlangıcında öğrenme fırsatlarına sahip olmaları gerekiyor.

Eğer başlangıç görevleri tamamen otomasyona bırakılırsa, geleceğin uzman kadrolarını oluşturacak insan kaynağının yetişmesi zorlaşabilir.

Yapay Zekâ Çağının Yeni Sorusu

Teknoloji uzmanları ve çalışma ekonomistleri bugün giderek daha sık şu soruyu gündeme getiriyor:

“Yapay zekâ işleri yapabiliyorsa, insanların meslek öğrenmesini sağlayacak deneyimler nasıl korunacak?”

Bu soru, önümüzdeki yıllarda iş dünyasının en kritik tartışma başlıklarından biri olmaya aday görünüyor.

Çünkü yapay zekâ yalnızca mevcut işleri dönüştürmekle kalmıyor; mesleklerin öğrenilme biçimini, kariyerlerin inşa edilme sürecini ve uzmanlığın kuşaktan kuşağa aktarılma yöntemlerini de yeniden şekillendiriyor.

Prof. Dr. Necmi Gürsakal’ın dikkat çektiği gibi, günümüzün temel meselesi yalnızca hangi işlerin yapay zekâ tarafından devralınacağı değil, aynı zamanda geleceğin uzmanlarının, yöneticilerinin ve liderlerinin nasıl yetişeceği sorusu olarak öne çıkıyor.

Yapay zekâ çağında kırılan kariyer merdiveninin nasıl yeniden kurulacağı ise hem eğitim sistemlerinin hem de iş dünyasının önündeki en önemli sınavlardan biri olarak değerlendiriliyor.