“Engelli Emekliliğinde Kazanılmış Haklar Korunmalı, Belirsizlikler Son Bulmalı”

7538 Sayılı Kanun Sonrası Engelli Emekliliğinde Yeni Dönem Tartışılıyor: Binlerce Vatandaş Hak Kaybı Endişesi Yaşıyor

Engelli Emeklilik Dayanışma Derneği (EMED) Başkanı Nazlı Tetik, 15 Ocak 2025 tarihinde yürürlüğe giren 7538 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un ardından engelli emekliliği sisteminde yaşanan değişikliklerin binlerce engelli vatandaşın geleceğini doğrudan etkilediğini belirterek, kazanılmış hakların korunması ve hukuki güvenlik ilkesinin gözetilmesi çağrısında bulundu.

Tetik, özellikle 1 Ekim 2008 tarihinden önce sigortalı olan ve uzun yıllar boyunca yürürlükte bulunan mevzuata güvenerek çalışma hayatını planlayan engelli çalışanların, yeni uygulamalar nedeniyle ciddi belirsizliklerle karşı karşıya kaldığını ifade etti.

EMED tarafından yapılan kapsamlı değerlendirmede, yalnızca emeklilik süreçlerinin değil, engelli bireylerin ekonomik güvencelerinin, aile yaşamlarının ve psikolojik durumlarının da bu değişikliklerden olumsuz etkilendiği vurgulandı.

Yılların Birikimi Bir Gecede Belirsizliğe Dönüştü

Başkan Nazlı Tetik’in açıklamasına göre, yıllarca yürürlükte kalan mevzuata göre engelli vergi indirimi hakkı elde eden ve bu kapsamda yaşlılık aylığı almaya hak kazanan binlerce vatandaş, yeni düzenlemenin ardından farklı değerlendirme kriterleriyle yeniden inceleme süreçlerine tabi tutuluyor.

Özellikle 1 Ekim 2008 öncesinde sigortalı olan engelli çalışanların önemli bir bölümü, emeklilik şartlarını tamamlamış ya da emekliliğine kısa süre kala yürürlüğe giren yeni sistem nedeniyle beklenmedik sorunlarla karşı karşıya kaldı.

EMED’e ulaşan başvurular, engelli bireylerin yıllarca prim ödeyerek elde ettikleri emeklilik haklarının geleceğine ilişkin ciddi kaygılar yaşadığını ortaya koyuyor.

Yeni Değerlendirme Sistemi Tartışma Konusu

7538 sayılı Kanun sonrasında engelli emekliliğinde uygulanan değerlendirme sistemi de kamuoyunda tartışılmaya devam ediyor.

Yeni sistem kapsamında engelli bireyler öncelikle SGK tarafından yetkilendirilen hastanelerde uzman hekimler tarafından muayene ediliyor ve sağlık kurullarınca engellilik durumları belirleniyor.

Ancak bu sağlık kurulu raporları emeklilik işlemlerinde doğrudan belirleyici olmuyor.

Başvurular daha sonra SGK Sağlık Kurulları tarafından dosya üzerinden yeniden değerlendiriliyor ve “çalışma gücü kaybı” kriterleri esas alınarak karar veriliyor.

EMED’e göre tam da bu aşamada önemli sorunlar yaşanıyor.

Dernek, kişiyi hiç görmeyen kurul değerlendirmeleri ile uzman hekimlerin hazırladığı sağlık kurulu raporları arasında ciddi farklılıklar oluşabildiğini, benzer sağlık durumlarına sahip bireyler hakkında birbirinden tamamen farklı kararlar verilebildiğini ifade ediyor.

Bu durum ise başvurucular açısından öngörülemez sonuçlara neden oluyor.

Kontrol Muayeneleri ve Aylık Kesintileri Endişe Yaratıyor

Derneğin aktardığı bilgilere göre yeni uygulama sonrasında birçok engelli emekli kontrol muayenesine sevk edildi.

Bu süreçte;

• Bazı vatandaşların emekli aylıkları kesildi.
• Bazıları ise aylıklarının kesilme riskiyle karşı karşıya kaldı.
• Çalışma gücü kaybı değerlendirmelerinde farklı kriterlerin uygulanması nedeniyle önceki sağlık raporları geçerliliğini fiilen yitirdi.
• Uzun yıllar prim ödeyerek emeklilik hakkı kazanan birçok kişi yeniden çalışma zorunluluğu ile karşı karşıya kaldı.
• Kanser tedavisi görenler, organ kaybı bulunanlar, kronik hastalığı olanlar ve ağır engelli bireyler açısından süreç hem ekonomik hem de psikolojik açıdan ciddi belirsizlik oluşturdu.

EMED, yaşanan mağduriyetlerin yalnızca bireyleri değil, ailelerini de doğrudan etkileyen sosyal sonuçlar doğurduğunu belirtiyor.

Araştırma Sonuçları Dikkat Çekiyor

EMED tarafından gerçekleştirilen saha araştırması da yaşanan sürecin boyutunu ortaya koyuyor.

Araştırmaya göre;

• Katılımcıların yüzde 70’i yasa değişikliği yürürlüğe girdiğinde emekliliğine bir yıldan az süre kaldığını ya da emeklilik şartlarını tamamladığını belirtti.
• Sonuçlanan başvurularda SGK tarafından verilen ret oranı yüzde 97,6 olarak tespit edildi.
• Yüksek Sağlık Kurulu’na yapılan itirazlarda ret oranı yüzde 93,2 seviyesinde gerçekleşti.
• Katılımcıların yüzde 74,3’ü yaşanan süreç nedeniyle gelir kaybına uğradığını ifade etti.

EMED, bu verilerin mevcut uygulamanın engelli çalışanlar üzerinde oluşturduğu belirsizliği açık biçimde ortaya koyduğunu belirtiyor.

EMED Kurulduğu Günden Bu Yana Mücadeleyi Sürdürüyor

Başkan Nazlı Tetik, dernek olarak yalnızca üyelerinin değil, Türkiye genelindeki tüm engelli bireylerin haklarını korumak amacıyla demokratik ve hukuki mücadele yürüttüklerini söyledi.

EMED’in bugüne kadar gerçekleştirdiği çalışmalar arasında;

• Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde siyasi parti temsilcileri ve milletvekilleriyle gerçekleştirilen görüşmeler,
• İlgili bakanlıklar ile Sosyal Güvenlik Kurumu’na yapılan resmi başvurular,
• Kamuoyunu bilgilendirmek amacıyla düzenlenen basın açıklamaları,
• Sosyal medya üzerinden yürütülen ve milyonlarca kişiye ulaşan farkındalık kampanyaları,
• Hukuki süreçlerin yakından takip edilmesi,
• Üyelere yönelik bilgilendirme çalışmaları,
• Akademisyenler, hukukçular ve ilgili kurumlarla sürdürülen istişare toplantıları yer alıyor.

Dernek, çözümün ancak hukuk devleti ilkeleri, sosyal diyalog ve ortak akıl çerçevesinde geliştirilebileceğini vurguluyor.

“Talebimiz Ayrıcalık Değil, Hukuki Güvencedir”

EMED Başkanı Nazlı Tetik, kamuoyunda zaman zaman yanlış anlaşılmalara neden olan tartışmalara da açıklık getirerek derneğin herhangi bir ayrıcalık talebinde bulunmadığını söyledi.

Tetik açıklamasında şu değerlendirmelerde bulundu:

“Bizim talebimiz yeni bir hak verilmesi değildir. Talebimiz yıllarca yürürlükte kalan mevzuata güvenerek çalışma hayatını planlayan engelli bireylerin kazanılmış haklarının korunmasıdır. Hukuki güvenlik ilkesi, sosyal devlet anlayışı ve hukuk devleti ilkesi gereği vatandaşların geçmişte elde ettikleri hakların korunması büyük önem taşımaktadır.”

Başkan Tetik, sosyal güvenlik sisteminin engelli bireyleri çalışma hayatına katılmaya teşvik ettiği kadar emeklilik döneminde de güvence sağlaması gerektiğini belirtti.

EMED’in Çözüm Önerileri

Dernek, yaşanan sorunların çözümü amacıyla şu talepleri dile getiriyor:

• 1 Ekim 2008 tarihinden önce sigortalı olan engelli çalışanların önceki mevzuata göre oluşan emeklilik haklarının korunması.
• 7538 sayılı Kanun sonrasında ortaya çıkan hak kayıplarını giderecek geçiş hükümlerinin oluşturulması.
• Sağlık kurulu değerlendirmelerinde şeffaf, bilimsel ve öngörülebilir kriterlerin uygulanması.
• Uzman hekim raporları ile SGK değerlendirmeleri arasındaki farklılıkların giderilmesi.
• Engelli bireylerin sosyal güvenlik sistemine duyduğu güvenin yeniden tesis edilmesi.
• Hak kaybına neden olduğu öne sürülen uygulamaların yeniden gözden geçirilmesi.
• Kamu kurumları, sivil toplum kuruluşları ve ilgili tüm paydaşların katılımıyla kalıcı ve adil bir çözüm mekanizmasının oluşturulması.

“Bu Sadece Emeklilik Meselesi Değil”

Nazlı Tetik, konunun yalnızca maaş ya da emeklilik tartışması olmadığını belirterek şu ifadeleri kullandı:

“Engelli bireylerin sosyal güvenlik haklarının korunması yalnızca ekonomik bir mesele değildir. Bu aynı zamanda insan onuruna yakışır yaşam hakkı, sosyal devlet ilkesi, eşit yurttaşlık anlayışı ve hukuki güvenliğin korunması anlamına gelmektedir. Binlerce engelli vatandaşımız geleceğini belirsizlik içinde planlamaya çalışıyor. Bu belirsizlik artık sona ermeli.”

Kamuoyuna ve Karar Vericilere Çağrı

EMED, başta Türkiye Büyük Millet Meclisi olmak üzere ilgili bakanlıkları, Sosyal Güvenlik Kurumu’nu, siyasi partileri, hukuk çevrelerini ve tüm kamuoyunu ortak çözüm üretmeye davet etti.

Dernek açıklamasında, engelli bireylerin sosyal güvenlik haklarının korunmasının yalnızca belirli bir kesimin talebi değil, Anayasa’da güvence altına alınan sosyal devlet, eşitlik ve hukuki güvenlik ilkelerinin doğal bir gereği olduğu vurgulandı.

Başkan Nazlı Tetik, açıklamasını şu sözlerle tamamladı:

“Biz mücadelemizi çatışmayla değil, hukukla; kutuplaşmayla değil, diyalogla; ayrıcalık isteyerek değil, adalet talep ederek sürdürüyoruz. Kazanılmış hakların korunacağı, engelli bireylerin geleceğe güvenle bakabileceği adil bir sosyal güvenlik sistemi için çalışmalarımıza kararlılıkla devam edeceğiz.”